Urodziła się w 1950 roku w Chełmie Śląskim. Jest emerytowanym pracownikiem naukowo-dydaktycznym Uniwersytetu Śląskiego. W 1973 roku ukończyła filologię polską na tejże uczelni, przez 46 lat była związana zawodowo z Wydziałem Filologicznym; angażowała się również w działalność katowickiego Koła TMJP. 

Jej zainteresowania badawcze koncentrują się wokół dydaktyki języka polskiego (zwłaszcza kompetencji językowej dzieci i młodzieży, kształcenia językowego w szkole, języka podręczników szkolnych oraz edukacji regionalnej), a także zróżnicowania gwarowego regionu śląskiego. W latach 2004–2012 kierowała Katedrą Dydaktyki Języka i Literatury Polskiej, przez kilka lat była redaktorką ogólnopolskiego wydawnictwa ciągłego „Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego”. Jest autorką i współautorką licznych publikacji naukowych i popularnonaukowych, słowników i podręczników szkolnych. Do najważniejszych prac indywidualnych Heleny Synowiec należą monografie: Rozwój słownictwa nazywającego cechy osobowości w języku dzieci i młodzieży, Sprawność językowa uczniów w śląskim środowisku gwarowym. Problemy, badania, konsekwencje dydaktyczne, Śląskie czasopisma szkolne (1929–1939), Śląska ojczyzna polszczyzna z perspektywy edukacyjnej (wybór zagadnień), na podstawie których uzyskiwała kolejne stopnie naukowe: doktora (1982), doktora habilitowanego (1993) oraz tytuł profesora nauk humanistycznych (2015).

Helena Synowiec przyczyniła się do rozwoju badań nad językiem mieszkańców Śląska oraz popularyzacji ich wyników. Jej pracę na rzecz regionu uhonorowano w 2007 roku Złotym Laurem Umiejętności i Kompetencji w kategorii Kultura. Do ważnych dokonań Pani Profesor należą opracowania: Mały słownik gwary Górnego Śląska (razem z Bożeną Cząstką-Szymon i Jerzym Ludwigiem), Polszczyzna w szkole śląskiej (razem z Bożeną Cząstką-Szymon). Duże znaczenie dla edukacji ma Jej publikacja współautorska (z Danutą Krzyżyk) pt. Język podręczników szkolnych w kontekście ich funkcji dydaktycznych. Przez TMJP zostały wydane dwie współautorskie publikacje H. Synowiec: Kształcenie sprawności językowej (ćwiczenia dla uczniów środowiska śląskiego) – razem z Bożeną Cząstką, Mały słownik terminów gramatycznych – razem z Bożeną Cząstką-Szymon i Krystyną Urban.

W latach 2003–2022 była członkinią Rady Języka Polskiego; przez kilka lat (2003–2011) kierowała Komisją Dydaktyczną (później Zespołem Dydaktycznym) tejże Rady. Od kilkudziesięciu lat uczestniczy w pracach Komisji do Oceny Podręczników Szkolnych PAU.

Zdjęcie: Lucyna Sadzikowska